Početna Izdvojeno Prof. dr Dragana Radojičić: Sanitarni kordon

Prof. dr Dragana Radojičić: Sanitarni kordon

5

U aktuelnoj pandemiji korona virusa skrećemo pažnjiu na naučni rad Novljanke prof.dr Dragane Radojičić , naučne savjetnice i direktorke Etnografskog instituta SANU, objavljen 2004. godne u Glasniku te institucije.

Foto: Dragana Radojičić

Njen rad “Sanitarni kordon” govori o ustanovama, mjerama i propisima koji su primjenjivani radi sprječavanja i širenja zaraznih bolesti u Boki Kotorskoj tokom XVIII vijeka.

Zdravstvene institucije su, pored primarne uloge, imale i zadatak da garantuju unapređenje pomorske djelatnosti kao osnovne privredne grane u 18. vijeku. Među najvećim neprijateljima pomorstva i pomoraca, te cjelokupnog stanovništva, svakako su bile zarazne bolesti, navodi dr Radojičić.

-Kuga i pjegavac pustošili su mnoge krajeve, epidemije su odonosile više ljudskih žrtava nego mnogi ratovi i druge nedaće, a imale su fatalne ishode – pogotovo za krajeve pored glavnih komunikacija.

Tadašnja medicina nije poznavala zarazne klice ni princip širenja epidemija, pa je vladalo mišljenje da kugu izaziva „pokvaren vazduh“. Smatralo se da se bježanjem u planinske krajeve može izbjeći kuga, koja se na ovaj način samo više prenosila. Epidemijama su pogodovali jako loši higijenski uslovi u srednjovjekovnim gradovima, punim nečistoće i neprijatnog zadaha. Takva naselja zbijenog tipa bila su legla zaraza i pogodovala su širenju kuge i drugih infekcija.

Strah od širenja zaraznih bolesti koji je bio prisutan, tjerao je stanovnike ovih prostora da lazarete (zdravstvene ustanove) u početku grade što dalje od gradskih jezgara, da bi usavršavanjem preventivnih mjera i razvojem medicine, uz to motivisani ekonomskom dobiti, ove ustanove bile dislocirane u blizinu trgovačkih centara uz obalu, čime su se bitno olakšavali postupci vezani za kontumaciju i karantin.

Sanitet u Boki Kotorskoj dio saniteta u Veneciji

 Mletačka republika je raspolagala modernim zdravstvenim aparatom, najsavremenijim u Evropi toga vremena, a služila se sredstvima koja se mogu primenjivati i u današnjim epidemiološkim uslovima.

Magistrat za zdravstvo (Magistrato alla Sanita) u Veneciji bio je u stalnom kontaktu sa svim zdravstvenim ustanovama na teritoriji Mletačke republike.

Sanitet u Boki Kotorskoj bio je dio saniteta u Veneciji.

Zdravstveni kolegij (Proveditore della Sanita) je djelovao u Kotoru od 1434. godine, dok je u Herceg Novom, sa podizanjem novog i savremenog lazareta u Meljinama 1730. godine, bio formiran zdravstveni kolegij pri kancelariji mletačkog providura u gradu.

Dok su u Kotoru dva lazareta radila još od druge polovine XV veka (prije Splita i Dubrovnika), u Herceg Novom je prvi otpočeo sa radom na Toploj 1701. godine. Zbog loših uslova koji su u njemu vladali prestao je sa radom, a drugi, veći i savremeniji, izgrađen je u Meljinama 1730/31. godine (lazaret je reč koja dolazi od čovjeka po imenu  Lazar, gubavog prosjaka iz Biblije).

Zdravstveni koridori

Odlukom generalnog providura, za Dalmaciju i Boku Kotorsku je od 1. juna 1735. godine bio osnovan stalni zdravstveni kolegij u Herceg Novom.

Magistrat za zdravstvo propisivao je da svako lice koje dolazi iz jednog mjesta u drugo mora biti snabdjeveno uvjerenjem sanitetskog odbora – da u mjestu iz koga dolazi ne vlada kuga, a lica koja su dolazila sa druge teritorije – zadržavana su i podvrgavana karantinu.

Svi brodovi su morali biti snabdijeveni  po zdravstvenim listama za ljude i robu.

Zdravstveni kordoni su odigrali veoma veliku ulogu u cilju sprječavanja prodora zaraznih bolesti na prostor Boke Kotorske u XVIII vijeku, a poseban značaj pripadao je obavještenjima koja su pristizala od lokalnog stanovništva..

Duž hercegnovske rivijere 1740. godine bilo je postavljeno devet stražarskih mjesta na spoljnom dijelu obale i 60 stražara na 15 stražarskih mjesta duž kopnene granice, a sve radi sprječavanja potajnih iskrcavanja i ulazaka ljudstva i roba.

Raskuživanje

U svrhu raskuživanja koristili su se: so, ocat, dim, vatra, tamjan, bobice smreke. Voda i so koristili su se za ispiranje divlje i domaće peradi, svih četvoronožaca, jaja, voska i metala. Posebno se raskuživalo svinjsko meso uz upotrebu vatre.

Za pisane pošiljke koristio se dim, a posebne mjere zaštite preduzimane su kod najčešćih prenosilaca zaraze: svile, vune, konca. Žitarice su se raskuživale pomoću drvenih cijevi u kojima su se nalazili ekseri pričvršćeni sa suprotne strane. Kada bi žitarice prolazile kroz ove cijevi,  sva nečistoća zadržavala se na vrhovima eksera.

Mobilizacija cjelokupnog stanovništva, posebno pomoraca i trgovaca, kako sa kopna tako i sa mora, odigrala je u XVIII vijeku presudnu ulogu u stvaranju sanitarnog kordona, sa ciljem sprječavanja prodora zaraznih bolesti u Boku Kotorsku.

Opasnost po život stanovnika, koju su sa sobom uvijek donosile zarazne bolesti, podstakla je Mletačku republiku da osmisli, organizuje i strogim pravilima sprovede – od najviših do najnižih instanci – na cijelom svom prostoru sanitarni sistem rada, koji je bio najvažniji dio cjeline zdravstvene organizacije, primjenjiv i u današnjem vremenu u najrazvijenijim sredinama. Po svemu sudeći, zdravstvena kultura u Boki Kotorskoj bila je na zavidnom nivou za ono vrijeme.

5 Komentari

  1. Диван текст. Само да додам карантин од ријечи кваранто- четрдесет. Морало се провести 40 дана у карантину. Митрополит Љубибратич је по повратку са хаџилука провести 40 дана у карантину. Зато је у свим карантинима била црквица за обављање службе у изолацији. Турски трговци су били “размажени” они су пуно извољевали. Тражили су пуно кафе и посебне хране ….

  2. Odličan članak.
    Sažet. Pisan jednostavnim narodnim jezikom.
    Postoji li kompletan tekst negdje na internetu.
    Da se pročlita u ove dane dokolice.

    15

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here

*

code